Ekologiczna reforma podatkowa

W poniższej tabeli starano się zebrać razem i pokazać zmiany w systemach podatkowych poszczególnych, europejskich krajów.

Zastosowane pakiety zmian w systemach podatkowych - „ekologiczna reforma podatkowa”

Kraj	Obniżone podatki	Nałożone podatki	Uzyskany dochód podatkowy
Szwecja [1990]	Podatek od dochodów Energetyczny w rolnictwie Edukacja dodatkowa	CO2 SO2	2,4% całkowitych dochodów podatkowych
Dania [1994]	Podatek od dochodów Ubezpieczenia społeczne	Benzyna, elektryczność, woda, odpady, samochody CO2 SO2 Dochody z kapitału	6% całkowitych dochodów podatkowych, 3% PKB w roku 2002
Holandia [1996]	Dobra konsumpcyjne Podatek od dochodów Ubezpieczenia społeczne	CO2	0,5% całkowitych dochodów podatkowych, 0,3% PKB (1996)
Wielka Brytania [1996]	Ubezpieczenia społeczne	Składowanie odpadów	0,1% całkowitych dochodów podatkowych (1999)
Finlandia [1997]	Podatek od dochodów Ubezpieczenia społeczne	CO2 Składowanie odpadów	0,5% całkowitych dochodów podatkowych, 0,3% PKB (1999)
Norwegia [1999]	Podatek od dochodów	CO2 SO2 Olej napędowy	0,2% całkowitych dochodów podatkowych (1999)
Niemcy [1999]	Ubezpieczenia społeczne	Nośniki energii	1% całkowitych dochodów podatkowych (1999)
Włochy [1999]	Ubezpieczenia społeczne	Paliwa	0,1% całkowitych dochodów podatkowych (1999)

Źródło: Bosquet B., 2000. Environmental tax reform: does it work? A survey of the empirical evidence. Ecological Economics, Vol. 34. No. 1, (19-32).

Pewnych przesłanek co do rzeczywistych konsekwencji wprowadzenia reformy podatkowej dostarczają prace naukowe, które wykorzystując modele równowagi ogólnej lub modele ekonometryczne próbują odpowiedzieć na pytania stawiane przez polityków i społeczeństwa. Jeden z ostatnich numerów czasopisma „Ecological Economics” przynosi bardzo wyczerpujący przegląd dotychczas wykonanych opracowań. Wybrane z tego artykułu wnioski pokazują najbardziej typowe wyniki przeprowadzonych symulacji.

Poniżej przedstawione są wnioski z analizy 56 przeanalizowanych studiów krajowych, w których przeprowadzono aż 139 symulacje związane z różnymi propozycjami i opcjami wprowadzenia nowych podatków w poszczególnych krajach (Bosquet B., 2000):

ð Poprawa stanu środowiska - ten efekt nie był w zasadzie kwestionowany w żadnym opracowaniu. Spadek emisji CO2 odnotowano aż w 84% przeprowadzonych symulacji. Należy zatem z bardzo dużym prawdopodobieństwem przewidywać, że stosując nowe podatki w sposób zbliżony do obserwowanego w krajach zachodnio europejskich uzyska się poprawę stanu środowiska. Może ona wyrażać się bezpośrednio zmniejszeniem szkodliwych emisji lub pośrednio, jeżeli potrafimy wyliczyć, o ile zmniejszyły się koszty wynikające z degradacji środowiska.

ð Wzrost liczby miejsc pracy wystąpił w 73% przeprowadzonych symulacji. Przy czym najlepsze wyniki osiągano przy jednoczesnej redukcji podatków na ubezpieczenia społeczne. Obserwowano zjawisko zwiększania się zatrudnienia w przemysłach pracochłonnych i przesunięcia w kierunku zatrudniania nisko opłacanych pracowników. Zauważono również, że bezpośrednie powiązanie płac z cenami wywołuje efekt inflacyjny niweczący oczekiwany wzrost zatrudnienia. Oszacowano, że w razie w razie powszechnego zastosowania takiego rozwiązania podatkowego przewidywany wzrost zatrudnienia w całej Unii Europejskiej wyniósłby +0,5%. Podkreśla się jednak, że dodatnie efekty związane ze wzrostem zatrudnienia wystąpią tylko w krótkim i średnim okresie, w sumie nie dłużej niż 10 lat.

ð Wzrost PKB nie został jednoznacznie potwierdzony w dostępnych badaniach. Stąd wynikać może hipoteza, że nie należy spodziewać się dywidendy w postaci podniesienia dynamiki wzrostu PKB. Aż 75% symulacji rejestrowało jako efekt wprowadzenia ekologicznej reformy podatkowej zmiany PKB w granicach od -0,5 do +0,5. Analitycy sugerują pewien łańcuch przyczyn i skutków, który mógłby doprowadzić do korzystnych rezultatów. Po nałożeniu nowych podatków początkowy wzrost cen pociąga za sobą wzrost płac, co nie wpływa dobrze na dynamikę gospodarki. Jeżeli jednak redukcje podatków od pracy mogą rekompensować ten efekt powodując wzrost zatrudnienia, a następnie wzrost popytu i produkcji. Niestety, jak pokazują wyniki symulacji, taki efekt występował bardzo rzadko.

ð Brak korzystnej reakcji w postaci wzrostu PKB można wytłumaczyć następną obserwacją, a mianowicie okazuje się, że zwykle występuje spadek inwestycji. Inwestycje spadły o 0,5% w 77% przeprowadzonych symulacji. Szczególnie niekorzystne zmiany występują w przemysłach energochłonnych, co z punktu widzenia ochrony środowiska nie jest zjawiskiem niepożądanym. Wpływa to jednak również na osłabienie inwestowania w skali całej gospodarki. Ponadto, trzeba skonstatować, że kurczenie się inwestycji prowadzi do zjawiska zastępowania kapitału nakładami pracy.

ð Zmiany cen, to kolejny aspekt zmian wprowadzanych do gospodarki wraz z nowymi podatkami. Okazuje się, że wzrost cen (mierzony indeksem cen towarów konsumpcyjnych CPI) jest praktycznie nieunikniony, co wykazują prawie wszystkie badania - 94% przeprowadzonych symulacji. Problemem staje się zatem powstrzymanie procesów inflacyjnych. Jednym z możliwych rozwiązań byłoby hamowanie rozwoju inflacji poprzez pewne obniżenia podatku VAT. Jednak jest to opcja tylko teoretyczna, ponieważ harmonizacji stawek podatku VAT stanowi jeden z kluczowych elementów polityki gospodarczej Unii Europejskiej.

ð Dla społeczeństwa nie bez znaczenia jest również podział obciążeń finansowych spadających na gospodarstwa domowe. Okazuje się, że efekt dystrybucyjny, zgodnie z oczekiwaniem, jest korzystny dla gospodarstw zużywających mniej energii, a niekorzystny dla energochłonnych gospodarstw domowych. Oczywiście wzrost zatrudnienia dla pewnej grupy gospodarstw domowych może prowadzić do powstania efektu kompensacyjnego i wzrostu dochodów, który zrównoważy lub nawet przekroczy dodatkowe wydatki spowodowane nowymi podatkami. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że podobna kompensacja nie wystąpi dla tych grup społecznych, które, z różnych powodów, pozostają poza rynkiem pracy. W stosunku do nich potrzebne są specjalne regulacje łagodzące wpływ nowych podatków, regulacje które, chociaż usprawiedliwione względami społecznymi, oczywiście nie sprzyjają uzyskaniu drugiej dywidendy.

Przytoczona analiza wyników badań modelowych nie wyczerpuje złożonego zagadnienia oceny pozytywnych i niepożądanych konsekwencji znaczących zmian w systemie podatkowym. Przede wszystkim trzeba zdawać sobie sprawę z naturalnych ograniczeń podejścia modelowego, które nie może uwzględniać zjawisk trudno kwantyfikowalnych, które w modelach w ogóle nie występują lub reprezentowane są w sposób niepełny.

W podejściu modelowym, niezależnie od tego, czy jest to model ekonometryczny czy model równowagi ogólnej, w niedoskonały sposób reprezentowany jest postęp technicznych, a w szczególności efekt pobudzania zmian technologicznych. Innym przykładem mogą być wszelkie pośrednie korzyści czerpane przez społeczeństwo i gospodarkę z poprawy stanu środowiska wynikającej z kolei z redukcji emisji zanieczyszczeń.