Krytyka założeń teorii klasycznej i neoklasycznej

- Każda firma w każdych warunkach kieruje się wyłącznie maksymalizacją zysku

Znaczna liczba transakcji w praktyce dokonywana jest nie przez właścicieli firmy (pryncypała), lecz przez agentów (menadżerowie, pracownicy) działających w ich imieniu. Agenci mają swoje własne motywacje, niekoniecznie zbieżne z interesem właściciela. Więc celem może być maksymalizacja czasu wolnego, komfortu w pracy, korzyści osobistych, unikania trudnych transakcji, swoboda podejmowania decyzji (właściciele małych firm), pozostawienie firmy pod kontrolą rodziny (firmy rodzinne), itd.

Istnieje również koncepcja umiarkowanej maksymalizacji zysku:

firmy nie szukają optymalnej kombinacji użycia zasobów, lecz poprzez porównanie ograniczonej ilości wariantów wybierają wariant najbardziej efektywny (który wcale nie musi być optymalny)

- Oddzielenie własności od zarządzania w firmach nie ma wpływu na ich funkcjonowanie

Firmy, gdzie właściciel zarządza nią oraz firmy, gdzie własność i kontrola są rozdzielone, zachowują się odmiennie i zależy od indywidualnych preferencji i zachowań ludzi w niej pracujących.

Teoria ekonomii neoklasycznej patrzy na firmę z punktu widzenia jej właściciela. Z kolei teoria finansów – z punktu widzenia inwestora (czyli celem firmy jest maksymalizacja w długim okresie wartości akcji firmy, którą jest stopa zwrotu z zainwestowanego kapitału)

- Na rynku, w wyniku dostosowań popytu i podaży, zawsze ustala się w końcu równowaga

W modelach statycznych (bez uwzględnienia okresu czasu) równowaga jest stanem końcowym. Wdrażanie innowacji burzy tę równowagę. Poza tym rynek raczej dąży do równowagi niż ją osiąga.

- Warunek optimum: MC=MR

Formuła ta nie zawsze jest stosowana w praktyce gospodarczej. Przedsiębiorca nie tylko oblicza przy jakiej wielkości produkcji MC zrównuje się z MR, lecz (i) działając zawsze w niepewności podejmuje decyzje o utworzeniu firmy; (ii) musi ciągle odpowiadać na wyzwania kreowane przez zmieniające się warunki otoczenia.

Jednak teoria neoklasyczna nie mówi że każdy tak robi ale, że jest to warunek maksymalizacji zysku.

- Jedyny wyznacznik maksymalizacji zysku jest warunek MC=MR

W rzeczywistości jest to tylko jedna ze strategii. Inne strategii to np. strategia marketingowa. Poza tym, zamiast obliczać przy jakim poziomie produkcji MC=MR, prostszą kalkulacja dla firm jest obliczenie sumy TC (lub VC) + narzut zysku.

- Popyt na dane dobro jest ustalony

Zamiast tego aby zastanowić się jak stworzyć (lub dostarczyć na rynek) dobro na które popyt będzie docelowo określony przez przedsiębiorcę, ekonomia neoklasyczna traktuje cel rynkowy jako już ustalony i zastanawia się wyłącznie nad tym jak przekształcić surowce w produkt końcowy w najbardziej efektywny sposób aby zaspokoić dany popyt. Rolą przedsiębiorcy nie jest tylko optymalizacja produkcji istniejących dóbr, ale również tworzenie nowych towarów.

Jedno z podstawowych pytań w ekonomii jest „co produkować?”, a dopiero potem „jak produkować to najniższym kosztem?”. Neoklasyczna teoria firmy nie zastanawia się nad pierwszym pytaniem. Jej podstawowy cel to badanie zachowania firmy na rynku (przy ustalonym popycie)

- Przedmiotem wymiany są dobra ze względu na swoją użyteczność

Przedmiotem wymiany mogą nie być dobra jako takie, lecz prawa własności do ich użytkowania i rozporządzania nimi. Do tyczy to papierów wartościowych, opcji w transakcjach terminowych, prawa najmu budynku, patentu, praw autorskich, korzystanie ze znaku firmowego, itd.

- Podmioty działają racjonalnie

W rzeczywistości może występuje ograniczona racjonalność podmiotów.

- Występuje wyłącznie konkurencja cenowa

Konkurencja poza cenowa nie jest brana pod uwagę, czyli konkurencja jakością, marką, unikalną technologią, opakowaniem, sposobem sprzedaży, itd

- O alokacji czynników produkcji pomiędzy różnymi możliwymi zastosowaniami decyduje mechanizm cenowy

Pracownicy w firmie nie handlują między sobą ani nie podejmują wyborów ekonomicznych (jeśli pracownik przenosi się do innego oddziału w firmie, robi to nie w skutek relatywnej zmiany cen/płacy lub transakcji z szefem, lecz dlatego że dostał takie polecenie od szefa). W firmie kierownictwo koordynuje alokacje zasobów.

- Czynniki produkcji zawsze są mierzalne

Są też elementy niemierzalne takie jak organizacja, przedsiębiorczość, struktura kontraktów, wiedza, itd.

- Firmy dysponują pełną informacją dotyczącą cen i kosztów. Koszt pozyskania informacji jest zerowy.

W rzeczywistości nigdy nie ma pełnej informacji, lecz występuje niepewność.

- Wszystkie firmy w gospodarce zachowują się tak samo

W klasycznej teorii firma jest definiowana jako jednostka, która podejmuje decyzje odnośnie produkcji i sprzedaży towarów. Ta jedna definicja obejmuje różne typy różnej wielkości firm. Gdyby nie było takiej generalizacji, to trzeba byłoby mieć tuziny różnych teorii, inną dla każdego typu firm. Takie uzasadnienie ekonomii klasycznej jest tylko dogodnością metodologiczną.

Wielkość firmy ma znaczenia dla określenia jej celów i zachowań. Korporacje zachowują się inaczej niż małe firmy. W korporacjach amerykańskich i angielskich priorytety mają interesy udziałowców. W korporacjach niemieckich i francuskich uwzględnia się cele zarówno właścicieli jak i innych grup interesów (zwłaszcza pracowników, a także dostawców, dystrybutorów, główny bank). Najmniejszą wagę interesów właścicieli mają korporacje japońskie.

- Stosunki międzyludzkie w firmie nie mają wpływu na jej funkcjonowanie

Podstawowa dźwignia efektywności tkwi w motywacji pracowników i udziałowców.

Podsumowanie

Podstawowym celem neoklasycznej teorii firmy jest badanie zachowania przedsiębiorstwa na rynku poprzez funkcję produkcji, zbiór możliwości produkcyjnych, strukturę rynku, koszty i podaż. Większość założeń odnosi się do technologii produkcji. Obecnie koncepcję firmy jako funkcji produkcji rozszerzyła koncepcja firmy jako struktury zarządzania.

Największe słabości rynku neoklasycznego:

(1) rynek jest cudem, czyli ceny są wystarczającymi danymi

(2) koszty są związane wyłącznie z produkcją, czyli brak kosztów transakcyjnych

(3) doskonała informacja, a koszt jej pozyskania jest zerowy

Celem każdej teorii jest możliwość przewidywania zachowań danego podmiotu. Ekonomia (neo)klasyczna stała się niewystarczająca do takich przewidywań. Pomija wiele pytań badawczych, które leżą w obrębie zainteresowań ekonomistów: (i) rola przedsiębiorcy, (ii) istnienie firm, (iii) struktura organizacyjna, (iv) własność, itd.

(Neo)Klasyczna teoria firmy nie jest w istocie teorią firmy, lecz teorią rynków, ponieważ zachowanie firmy jest opisane wyłącznie przez typ rynku, na który firma reaguje przez podaż i cenę. Teoria neoklasyczna przykłada zbyt dużą wagę do technologii, a pomija wpływ czynników instytucjonalnych:

· struktura własności: państwowe, prywatne,...

· status prawny: spółka cywilna, akcyjna,...

· struktura organizacyjna: scentralizowana, zdecentralizowana,...

· kultura: Europa, Azja,...

· obyczaje: zatrudnienie kobiet w roli sekretarki, opiekunki do dziecka,...

· przepisy prawne: prawo gospodarcze, regulacja rynków,...